Σε βαθιά ύφεση μπαίνει η χώρα. "Μαύρες" χαρακτηρίζονται οι προβλέψεις της Deutsche Bank για ύφεση 7,5% στη τριετία 2010- 2012 και 4% ειδικά για φέτος, ενώ και η JP Morgan εκτιμά ότι η ύφεση θα ξεπεράσει το 3%.
Από την άλλη, πιο βαθιά από ότι αναμενόταν ήταν η ύφεση στην Ελλάδα το 2009, ξεπερνώντας και την πιο δυσμενή πρόβλεψη. Σύμφωνα με τα επίσημα στοιχεία της Εθνικής Στατιστικής Υπηρεσίας της Ελλάδος (ΕΣΥΕ), η ελληνική οικονομία συρρικνώθηκε το 2009 κατά 2% έναντι 1,2% που ήταν η πρόβλεψη,
Αυτό γιατί;
Σε περίοδο ύφεσης, η μείωση κατά μία ποσοστιαία μονάδα του ελλείμματος, έχει σαν αποτέλεσμα τη μείωση του ΑΕΠ κατά μία (ή και περισσότερο) μονάδα. Εφόσον η κυβέρνηση έχει επιλέξει την, κατά 9% (περίπου) μείωση του ελλείμματος στην επόμενη τριετία, αυτή θα έχει σαν αποτέλεσμα (τουλάχιστον) ισόποση, μείωση του ΑΕΠ.
Από την άλλη η μείωση (ή αντίστοιχα η αύξηση) κατά μία μονάδα του ΑΕΠ έχει σαν αποτέλεσμα την αύξηση (ή τη μείωση) της ανεργίας κατά 100.000 άτομα. Εφόσον λοιπόν στα επόμενα χρόνια θα έχουμε μείωση του ΑΕΠ (έστω και κατά 7,5% με βάση της εκτιμήσεις της Γερμανικής Τράπεζας) είναι αναμενόμενο να έχουμε αύξηση της ανεργίας (τουλάχιστον) κατά 750.000!
Τι προβλέπεται όμως να γίνει στο νομό μας;
Τη περίοδο 2000 – 2007, στο ΑΕΠ για το σύνολο της χώρας, είχαμε μια γενικά σταθερή ανοδική πορεία. Απεναντίας στο νομό μας, αν και το τοπικό ΑΕΠ εμφανίζει και αυτός άνοδο, αυτή καταγράφεται με ρυθμούς σαφώς μικρότερους από της χώρας, με αποτέλεσμα στο τέλος της περιόδου να φαίνεται ένα καθαρό άνοιγμα της ψαλίδας. Από το 2006 αυτό το άνοιγμα γίνεται εμφανώς μεγαλύτερο. Με άλλα λόγια ο νομός μας «πλούτιζε» με μικρότερους ρυθμούς από ότι η υπόλοιπη χώρα.
Είναι προφανές, ότι εφόσον το ΑΕΠ του νομού είναι εξαρτημένο από το ΑΕΠ της χώρας και εφόσον το δεύτερο μειώνεται, θα μειώνεται και στο νομό μας. Με δεδομένο μάλιστα ότι οι ρυθμοί αύξησης του τοπικού ΑΕΠ, υπολείπονται (σε περίοδο ανάπτυξης) από αυτούς της χώρας, η εκτίμηση μας είναι ότι (σε περίοδο ύφεσης), αυτοί θα πέφτουν ακόμα περισσότερο.
Υπάρχει όμως μεγάλος κίνδυνος, αυτή η ύφεση να είναι (σε μη προβλέψιμο βαθμό) ακόμα βαθύτερη (σε σχέση με αυτή που προβλέπεται για τη χώρα) και αυτό για τους παρακάτω λόγους:
1ον. Εξ’ αιτίας της σημαντικής μείωσης των δημοσίων επενδύσεων: Στον προϋπολογισμό του 2010, για το Β. Αιγαίο –και κατ΄ επέκταση για το νομό Λέσβου- έχουν εγγραφεί δαπάνες, στο πρόγραμμα δημοσίων επενδύσεων, που ανέρχονται στα 27.000.000 ευρώ. Αυτές, είναι περίπου οι μισές από τις δαπάνες που διαμορφώθηκαν το 2009 και ήταν 59.000.000 ευρώ. Αν αυτό συνεχιστεί και τα επόμενα χρόνια, είναι προφανές ότι οι αρνητικές επιπτώσεις θα είναι σημαντικές.
2ον. Εξαιτίας της προβλεπόμενης μείωσης των ποσοστών επιχορήγησης των επενδύσεων των τοπικών επιχειρήσεων που θα προέλθει από το χάρτη περιφερειακών επενδύσεων. Όπως έχουμε σημειώσει και στο προηγούμενο φύλο του «Πολίτη», με βάση τον εγκεκριμένο χάρτη περιφερειών ενισχύσεων και εφόσον δεν υπάρξει μέσα στο 2010 κάποια αλλαγή, τα ποσοστά επιχορηγήσεις για τις επιχειρήσεις του Β. Αιγαίου θα μειωθούν κατά 10% από την 1/1/2011.
Ετσι, ακόμα και να δεχτούμε σαν βάσιμους ισχυρισμούς της κυβέρνησης, ότι δηλαδή το αρνητικό κλίμα θα αναστραφεί τα επόμενα χρόνια, είναι λογικό, εξ’ αιτίας αυτού του γεγονότος, να μην αναμένουμε σημαντική αύξηση των ιδιωτικών επενδύσεων στο νομό μας.
3ον. Εξαιτίας της αναμενόμενης αύξησης της μακροχρόνιας ανεργίας και ειδικότερα των νέων, Είναι γνωστό ότι ο νομός μας αντιμετωπίζει εντονότατο πρόβλημα γήρανσης του παραγωγικού δυναμικού. Έτσι μια, έστω και βραχυχρόνια, ύφεση και η συνεπακόλουθη αύξηση της ανεργίας, θα έχει σαν αποτέλεσμα την ακόμα μεγαλύτερη «μετανάστευση» παραγωγικού δυναμικού από τον νομό μας.
Εφόσον δεν υπάρξουν άμεσα διορθωτικά μέτρα, οι επιπτώσεις της κρίσης στον νομό μας θα είναι δυσοίωνες. Η περίοδος που ανοίγεται μπροστά μας θα κρίνει την πορεία του νομού (αλλά και της χώρας μας) για τις επόμενες δεκαετίες. Το αν τελικά θα επιβεβαιωθεί ή όχι το «απαισιόδοξο» σενάριο που περιγράψαμε θα εξαρτηθεί από έναν και μόνο παράγοντα. Την ενεργοποίηση και κινητοποίηση της τοπικής κοινωνίας.
Οι προτάσεις μας
Έχουμε καταθέσει εδώ και καιρό στην τοπική κοινωνία την πρόταση μας για την ανάγκη συγκρότησης και διεκδίκησης ενός τοπικού σχεδίου που θα υποστηρίξει το νομό μας να ελαχιστοποιήσει τις επιπτώσεις της οικονομικής κρίσης. Οι προτάσεις μας:
α) Υποστηρίζουν και να ενισχύουν τα συναισθήματα ασφάλειας με την έμπρακτη ανάδειξη πρακτικών συλλογικότητας και αλληλεγγύης.
β) Προβάλλουν ένα ολοκληρωμένο, συνεκτικό, έμμεσα υλοποιήσιμο και εφικτό τοπικό σχέδιο εξόδου από τη κρίση,
γ) Που με την σειρά του αυτό το σχέδιο υποστηρίζει και υποστηρίζεται από ένα όραμα για το μέλλον του νομού μας.
Ανεξάρτητα από τις επιμέρους διαφωνίες που κάποιος μπορεί να έχει με την πολιτική και τις θέσεις μας, δεν μπορούμε παρά να συμφωνήσουμε στα παρακάτω:
1ον. Πρέπει να συμφωνήσουμε είναι ότι δεν μπορεί να υπάρξει ανάπτυξη με μεγάλα τμήματα της κοινωνίας μας στο περιθώριο. Και σήμερα υπάρχουν τέτοια. Είναι οι συνταξιούχοι στα χωριά μας, οι άνεργοι στις πόλεις, οι νέοι και οι γυναίκες που είναι σήμερα στα πρόθυρα της περιθωριοποίησης (και) εξαιτίας της οικονομικής κρίσης. Η πρώτη προτεραιότητα που πρέπει να τεθεί είναι ακριβώς η δημιουργία ενός δικτύου προστασίας για αυτές τις ομάδες του πληθυσμού που πλήττονται περισσότερο από την κρίση.
Αυτό μπορεί να γίνει με την ανάπτυξη και ενίσχυση ενός ολοκληρωμένου συστήματος κοινωνικών και δημόσιων υπηρεσιών σε τοπικό επίπεδο, στο οποίο πρέπει να παίξει ρόλο η τοπική αυτοδιοίκηση με την ανάπτυξη ολοκληρωμένης κοινωνικής πολιτικής. Τέτοιου είδους παρεμβάσεις θα έχουν ταυτόχρονα αποτέλεσμα και στην αύξηση του διαθέσιμου εισοδήματος αυτών των ομάδων, το οποίο μπορεί να προσανατολιστεί στην κατανάλωση.
2ον. Πρέπει να συμφωνήσουμε ότι ειδικά στο νομό μας, δεν μπορεί να υπάρξει ανάπτυξη ταυτόχρονη με μείωση του εισοδήματος των καταναλωτών. Αυτό γιατί η τοπική αγορά είναι σε μεγάλο βαθμό εσωστρεφής. Οποιαδήποτε μείωση του εισοδήματος των καταναλωτών έχει άμεση αντανάκλαση στην μείωση του τζίρου των καταστημάτων.
Αν υπολογίσουμε ότι περίπου τα ¾ του τοπικού παραγωγικού δυναμικού είναι μικροαγρότες, δημόσιοι υπάλληλοι και εργαζόμενοι σε ιδιωτικές επιχειρήσεις, που κατά τεκμήριο το μεγαλύτερο μέρος του εισοδήματος τους το καταναλώνουν στην τοπική αγορά μπορούμε να φανταστούμε τις συνέπειες θα έχει η μείωση του εισοδήματος αυτών των κατηγοριών.
Εδώ καλό είναι να έχουμε υπόψη μας και τον πολλαπλασιαστή. Ο κάθε πρωτοετείς οικονομικών γνωρίζει ότι υπάρχει κάτι στο χρηματοοικονομικό σύστημα που ονομάζεται πολλαπλασιαστής χρήματος και εκφράζει τη μεταβολή του χρηματικού αποθέματος λόγω της μεταβολής της νομισματικής βάσης κατά μια χρηματική μονάδα. Αυτή η μεταβολή είναι πάντα μεγαλύτερη. Ο πολλαπλασιαστής δεν λειτουργεί μόνο στην περίπτωση προσφοράς νέου χρήματος (θετικά) άλλα και αφαίρεσης χρήματος από την αγορά (αρνητικά)…
3ον. Πρέπει να συμφωνήσουμε είναι ότι δεν μπορεί να υπάρξει ανάπτυξη με χιλιάδες ανέργους. Η συγκράτηση της ανεργίας και η δημιουργία νέων θέσεων εργασίας πλήρους απασχόλησης θα πρέπει να είναι η αμέσως επόμενη προτεραιότητα. Ποιοι όμως είναι αυτοί που μπορούν να στηρίξουν και να δημιουργήσουν απασχόληση; Και σε ποιους τομείς;
Η απάντηση στο πρώτο ερώτημα είναι αυτονόητη: Οι «πηγές» που μπορούν να συγκρατήσουν και να δημιουργήσουν απασχόληση τοπικά είναι συγκεκριμένες: Τα δημόσια έργα και υπηρεσίες, οι μικρές επιχειρήσεις και ο αγροτικός τομέας.
Εκτιμούμαι ότι είναι εφικτή ή άμεση στήριξη και η αύξηση της τοπικής απασχόλησης η οποία μπορεί να προέλθει:
Από την ενεργοποίηση και επέκταση μιας σειράς προγραμμάτων που απευθύνονται κυρίως στον αγροτικό πληθυσμό αλλά και σε πληθυσμό που αντιμετωπίζει έντονα προβλήματα εισοδημάτων και έχουν να κάνουν με την παροχή κοινωνικών υπηρεσιών, όπως είναι το «βοήθεια στο σπίτι» και σειρά άλλων προγραμμάτων παροχής κοινωνικών υπηρεσιών.
Από την άμεση ενεργοποίηση παρεμβάσεων που αφορούν την υλοποίηση βασικών έργων υποδομής (βιολογικοί, οδικοί άξονες κ.α). Θεωρούμε ότι αυτές οι παρεμβάσεις θα πρέπει να σχεδιαστούν και να υλοποιηθούν με τέτοιο τρόπο έτσι ώστε να έχουν από την μια πλευρά τις μέγιστες δυνατές επιπτώσεις στην τοπική απασχόληση και από την άλλη την μέγιστη δυνατή αποτελεσματικότητα
Θεωρούμε ότι είναι εφικτή η άμεση ενεργοποίηση μιας σειράς παρεμβάσεων που αφορούν αναπλάσεις οικιών και ιστορικών κέντρων της πόλης και των χωριών. Αυτές οι παρεμβάσεις θα έχουν σαν αποτέλεσμα την ενεργοποίηση της τοπικής οικονομικής δραστηριότητας καθώς επίσης και θετικές επιπτώσεις στην ποιότητα ζωής των κατοίκων.
Θεωρούμε ότι είναι εφικτή η υλοποίηση ενός συντονισμένου προγράμματος για τον εκσυγχρονισμό και ανανέωση του λεσβιακού ελαιώνα, με παρεμβάσεις στα υφιστάμενα δέντρα (περιποίηση, συντονισμένο κλάδεμα κλπ). Αυτές οι παρεμβάσεις θα έχουν σαν αποτέλεσμα τη σημαντική ενίσχυση της απασχόλησης στον αγροτικό τομέα και από την άλλη θετικές επιπτώσεις στην ποιότητα και την ποσότητα της ελαιοπαραγωγής.
Η απάντηση όμως στο δεύτερο σκέλος, έχει άμεση σχέση με την απάντηση που θα δώσουμε στο ερώτημα «τι είδους ανάπτυξης θέλουμε».
Πρέπει να συμφωνήσουμε ότι ζητούμενο είναι μια ανάπτυξη που θα έχει αποδέκτη τον άνθρωπο και τελικό στόχο την τοπική ευημερία του. Αυτό σημαίνει ένα νέο συλλογικό όραμα για την αξιοβίωτη ανάπτυξη στα νησιά μας και συνοπτικά προϋποθέτει:
- Αναπροσαρμογές και εκσυγχρονισμό του νησιωτικού παραγωγικού ιστού και όλων των παραγωγικών μας κλάδων, για τη παραγωγής προϊόντων και υπηρεσιών που θα είναι ανταγωνιστικά, τόσο στην τοπική, όσο και στην περιφερειακή και διεθνή αγορά.
- Βελτίωση και εκσυγχρονισμό των υποδομών σε επίπεδα αντίστοιχα αυτών που υπάρχουν σε άλλες περιοχές της χώρας και της Ε.Ε. Αυτή η ανάπτυξη των υποδομών θα πρέπει να έχει πρώτα και κύρια ευεργετικές επιπτώσεις στις συνθήκες διαβίωσης και των κατοίκων των νησιών
- Ενίσχυση ή και δημιουργία μηχανισμών υποστήριξης και ανάπτυξη της καινοτομίας και της έρευνας, καθώς και μηχανισμών δημιουργίας ή μεταφοράς της τεχνογνωσίας.
Πηγές χρηματοδότησης.
Εκτιμούμε ότι εφόσον εφαρμοστούν τα πρόσφατα κυβερνητικά μέτρα, ακόμα και να πάρει τώρα, τα όποια αναπτυξιακά μέτρα, ακόμα και να «ρίξει χρήμα στην αγορά» η κατάσταση (μας) δεν θα αναστραφεί. Αυτό γιατί στην οικονομία ισχύει αυτό που ισχύει σε κάθε πτυχή της ζωή μας.
Για να επανέλθει ένα σύστημα στην προηγούμενη «κατάσταση ισορροπίας» πρέπει να καταναλώσει πολύ μεγαλύτερη ενέργεια από αυτή που κατανάλωνε για να διατηρηθεί σε ισορροπία. Με άλλα λόγια: Για να φτάσουμε στην «προ της κρίσης» κατάσταση, οι οικονομικοί πόροι που πρέπει να «πέσουν στην αγορά» θα πρέπει να είναι περισσότεροι από αυτούς που βγαίνουν από την αγορά.
Αρα λοιπόν βάσιμα εμείς λέμε ότι δεν πρέπει να υλοποιηθούν τα κυβερνητικά μέτρα, γιατί θα είναι καταστροφικά για την κοινωνία.
Πρόσφατα για ακόμα μια φορά, προτείναμε μια σειρά από άμεσα μέτρα τα οποία απαντούν στην ερώτηση από πού μπορούν να βρεθούν τα χρήματα. Επειδή όμως αρκετοί ενδεχομένως να τα θεωρήσουν ανεδαφικά, γιατί σε κάθε περίπτωση είναι εκτός της κυρίαρχης λογικής, επιτρέψτε μου να επιμείνω σε δύο προτάσεις μας, στις οποίες μπορούμε να συμφωνήσουμε:
1ον. Αμοιβαία μείωση των στρατιωτικών εξοπλισμών με την Τουρκία. Εμείς λέμε στο 50%. Οι οικονομίες που θα προκύψουν να διατεθούν για την ανάπτυξη και των νησιών. Αυτή είναι μια πρόταση μας η οποία για πρώτη φορά κατατέθηκε εδώ στη Μυτιλήνη πριν από 3 χρόνια και εμπεριέχεται στο κοινό ψήφισμα που υπογράψαμε με το αδελφό κόμμα ODP της Τουρκίας.
2ον. Το επιχειρησιακό σχέδιο «Κρήτης και νήσων Αιγαίου», υποβλήθηκε για έγκριση στην Ε.Ε. τον Ιούλιο του 2007. Σαν στρατηγικός στόχος για τη Περιφέρεια Β. Αιγαίου αναφέρεται «η άμβλυνση της διπλής περιφερειακότητας και η ενδυνάμωση της εξωστρέφειάς της, με τη διεύρυνση / μεγέθυνση και αναδιοργάνωση της παραγωγικής της βάσης». Στη βάση αυτού του στρατηγικού στόχου έχουν δομηθεί οι άξονες και οι προτεραιότητες του προγράμματος. Το ερώτημα που ανακύπτει, είναι εάν, αυτός ο στρατηγικός στόχος, παραμένει επίκαιρος ή θα πρέπει να προσαρμοστεί με τέτοιο τρόπο που να απαντά στη κατάσταση που σήμερα βιώνουν τα νησιά μας.
Σε ποια κατεύθυνση πρέπει να γίνει η «προσαρμογή του ΕΣΠΑ»; Ποιες πρέπει να είναι οι προτεραιότητες που πρέπει να μπουν και ποια τα κριτήρια «ένταξης των έργων», έτσι ώστε, αφενός μεν τα νησιά μας να προστατευτούν από τις αρνητικές επιπτώσεις της οικονομικής κρίσης, αφετέρου δε, η κρίση να αποτελέσει την ευκαιρία για την ανάπτυξη τους;
Η απάντηση φαντάζει αυτονόητη: Το ζητούμενο είναι προτεραιότητες που ελαχιστοποιούν τις επιπτώσεις της κρίσης και κριτήρια ένταξης που μεγιστοποιούν, άμεσα αλλά και μεσομακροπρέθεσμα τα οφέλη για την τοπική κοινωνία.
|
